Main Content

Informacje z życia zakonnego


Informacja z dnia: 2017-04-26

Konferencja ks. prof. Sitarza o posłuszeństwie

Ks. Prof. Dr hab. Mirosław Sitarz
KUL

Obowiązek wiernych do zachowania posłuszeństwa Biskupowi Rzymu i biskupom, będącym w łączności z Nim. Zarys problematyki

            Papież Paweł VI podczas audiencji ogólnej 14 lipca 1965 r. powiedział: „Posłuszeństwo, to znaczy serdeczne i praktyczne uznawanie władzy, jest nieustannie kwestionowane jako sprzeczne z rozwojem osoby ludzkiej, jako niegodne istot wolnych, dojrzałych i dorosłych, jako metodycznie błędne, stwarzające umysły słabe i bierne, podtrzymujące nadal w nowoczesnej epoce zasady dawno już przebrzmiałych stosunków społecznych” . Od tego przemówienia minęło ponad pięćdziesiąt lat. Ale czy dziś nie jest ono wciąż aktualne? Cnota posłuszeństwa chrześcijańskiego w dzisiejszym świecie postmodernistycznym czy ponowoczesnym, jest bardzo trudna zarówno do realizowania, tj. przestrzegania w życiu, o czym coraz częściej z wielkim zaangażowaniem informują nas środki społecznego przekazu, niekoniecznie zainteresowane jej wcielaniem w życie w Kościele, ale także jest trudna do analizowania na płaszczyźnie teoretyczno-prawnej.
Zgodnie z wolą prawodawcy kodeksowego „w pełnej wspólnocie Kościoła katolickiego pozostają tutaj na ziemi ci ochrzczeni, którzy w jego widzialnym organizmie łączą się z Chrystusem więzami wyznawania wiary, sakramentów i zwierzchnictwa kościelnego” (kan. 205) . Przedmiotem artykułu jest trzeci element pełnej przynależności do Kościoła, jakim jest zwierzchnictwo kościelne (regimen ecclesiae), czyli obowiązek wszystkich wiernych chrześcijan do zachowania posłuszeństwa Biskupowi Rzymu i biskupom będącym w łączności z Nim (kan. 204; 205).
Do tak sformułowanego tematu rodzą się pytania: Jakie są podstawy teologiczne i prawne posłuszeństwa? Dlaczego współczesny wolny i rozumny człowiek ma być posłuszny innemu człowiekowi, który ma taką samą godność dziecka Bożego? Jaki jest zakres tego posłuszeństwa? Czym różni się posłuszeństwo chrześcijańskie od posłuszeństwa w prawie świeckim? Co jest jego istotą i celem? Czy posłuszeństwo nie ogranicza wolności człowieka? Dlaczego cnota posłuszeństwa w Kościele jest tak ważna, że została podniesiona do rangi podstawowego obowiązku osób duchownych i wszystkich wiernych? Dlaczego z posłuszeństwem człowiek, w ciągu dziejów, miał i ma nadal tak wiele problemów?
Zanim zostanie podjęta próba ustalenia odpowiedzi na powyższe pytania, należy określić, czym jest posłuszeństwo.

  1. Definicja posłuszeństwa

Posłuszeństwo (łac. oboedientia) jest to postawa uległości wobec woli Boga oraz decyzji prawowitych przełożonych i poddania im swojego postępowania w zakresie wyznaczonym przez prawodawstwo z racji wiary lub chęci zachowania prawa . „Posłuszeństwo jest przede wszystkim postawą synowską. (…) jest drogą wzrostu,  a zatem wolności osoby, gdyż pozwala przyjąć plan albo wolę inną od własnej woli, która nie tylko nie upokarza ani nie pomniejsza godności osoby ludzkiej, ale ją buduje” .
Prawodawca przez posłuszeństwo rozumie radę ewangeliczną podejmowaną w duchu wiary i miłości do naśladowania Chrystusa posłusznego aż do śmierci, zobowiązującą do rozumnego podporządkowania własnej woli prawowitym przełożonym, zastępującym Boga, wydającym polecenia zgodnie z własnymi konstytucjami (kan. 601) .

  1. Podstawy teologiczne

Posłuszeństwo Bogu, który jest najważniejszym i absolutnym autorytetem, ukazują całe dzieje zbawienia. Podstawy teologiczne znajdują się w Księdze Rodzaju. Bóg, stwarzając człowieka na obraz i podobieństwo swoje, wyznaczył mu zadanie do realizacji, które autor natchniony streszcza w słowach: „Rozmnażajcie się i czyńcie sobie ziemię poddaną …” [Rdz 1, 28]. Przez te słowa człowiek został dopuszczony do boskiego aktu stwórczego, a jednocześnie zobowiązany do uobecniania i wypełniania woli Trójjedynego Boga na ziemi. Człowiek wyposażony w rozum i wolną wolę uległ namowie szatana. Szatan to upadły anioł, który pierwszy Bogu wypowiedział posłuszeństwo – non serviam, tj. „nie będę służył”, „nie będę wypełniał Twoich poleceń” i za cel swego życia wybrał walkę z Bogiem o człowieka. Wąż kusiciel powiedział pierwszemu człowiekowi, że stanie się równy Bogu: „gdy zdobędziesz wolność, gdy odrzucisz Boga, będziesz do Niego podobny, będziesz decydował, co jest dobre, a co złe, nie będziesz musiał trzymać się Jego przykazań, staniesz się sam dla siebie najwyższym prawem. Pierwszy Adam pożądał mocy Bożej i upadł przez swe nieposłuszeństwo: a przez grzech my wszyscy zostaliśmy zranieni” . Należy jednak zauważyć, że nie można o wszystko winić słabości i niewytrzymałości ludzi. Konflikt uległości istnieje od zarania dziejów. Non serviam stale się powtarza. Od niego zaczął się upadek ludzi, pierwsze nieposłuszeństwo i ciągłe sprzeniewierzanie się narodu wybranego . Pismo Święte utożsamia autentyczną wiarę z posłuszeństwem Bogu. Całość życia religijnego, etycznego, a także politycznego odnosiła się do posłuszeństwa i wierności dla przymierza zawartego z Bogiem. W Starym Testamencie posłuszeństwo jest wsłuchiwaniem się w głos Boga, przyjmowaniem Jego wezwania i wiernym wypełnieniem Jego nakazów; należy do istotnych elementów przymierza Boga z Abrahamem [Rdz 17, 1], a następnie z narodem wybranym [Wj 19, 5-8]; ma wymiar indywidualny i wspólnotowy. Bóg proponuje zawarcie przymierza. Lud wyraża zgodę, gotowość przyjęcia i posłusznego wypełniania prawa Bożego. Wypełnienie przymierza oznacza posłuszeństwo narodu wybranego nakazom Boga. W Starym Testamencie za wzór wiary i posłuszeństwa uznawany jest Abraham.
W Nowym Testamencie akt wiary stanowi wyraz posłuszeństwa człowieka Jezusowi Chrystusowi oraz Jego Ewangelii. Chrystus, jako wzór doskonałego posłuszeństwa wiary, wiąże słuchanie i przyjmowanie Jego słowa z posłusznym wypełnieniem go [Mt 7, 21; 26, 39; Łk 6, 47]. Wzorem posłuszeństwa jest też Maryja, która wypełniając wolę Bożą, towarzyszyła Chrystusowi we wszystkich momentach życia, aż do Jego śmierci krzyżowej i stała się najdoskonalszym urzeczywistnieniem posłuszeństwa Bogu (KKK 144) . Z przyjęciem Słowa Bożego wiąże się gotowość do dostosowania do Niego całego życia i upodobnienia się w posłuszeństwie do Chrystusa . Nowy lud wybrany – Kościół, naśladuje w posłuszeństwie Chrystusa, który w gotowości pełnienia woli Ojca stał się posłuszny, aż do śmierci [Flp 2, 8; Hbr 5, 8]. Drugi Adam, Jezus Chrystus, przyjąwszy postać sługi, „nie pragnął być równy Bogu, a Jego posłuszeństwem my wszyscy zostaliśmy uleczeni” . Plan ten był wolą Ojca, któremu „spodobała się nie śmierć, ale wola Tego, który dobrowolnie umierał” .
Wiara w Jezusa Chrystusa wiąże się także z posłuszeństwem Kościołowi obejmującym wyznawanie tej samej wiary i zachowanie kościelnej dyscypliny. Posłuszeństwo Kościołowi jest posłuszeństwem samemu Chrystusowi, który do Apostołów i ich następców powiedział: „Kto was słucha, Mnie słucha” [Łk 10, 16] . Ponadto Jezus nie zszedł z krzyża po to, aby przekonywać faryzeuszy, że jest prawdziwym Bogiem. Swoim uniżeniem objawił posłuszną miłość . Dlatego obowiązek posłuszeństwa wiernych w Kościele wynika z jego hierarchicznego ustroju i wyraża się w uznaniu jego prawowitej władzy reprezentującej Jezusa Chrystusa na ziemi, zgodnie z Jego wolą i przepisami prawa.

  1. Podstawy prawne

Prawodawca w KPK/83 na wyrażenie posłuszeństwa posługuje się trzema terminami w różnych ich formach: 1) rzeczownikiem oboedientia, -ae , którego używa w 10 kanonach (kan. 199, 7°; 212 § 1; 273; 573 § 2; 590 § 2; 598 § 1; 601; 618; 705; 1470 § 2) i przymiotnikiem oboediens, -ntis , użytym w 1 kanonie (kan. 601); 2) czasownikiem obsequio, -are lub rzeczownikiem obsequium, -ii , zawartymi w 5 kanonach (kan. 218; 678 § 1; 752; 753; 1749) oraz 3) czasownikiem obtempero, -are zawartym w 1 kanonie (kan. 260). Natomiast w Katechizmie Kościoła Katolickiego słowo „posłuszeństwo” zastosowano 47 razy .
O obowiązku posłuszeństwa w odniesieniu do wszystkich wiernych chrześcijan prawodawca stanowi w kan. 212 § 1: „To, co święci pasterze, jako reprezentanci Chrystusa, wyjaśniają jako nauczyciele wiary albo postanawiają jako kierujący Kościołem, wierni, świadomi własnej odpowiedzialności, obowiązani są wypełniać z chrześcijańskim posłuszeństwem”. Jednocześnie w tym samym kanonie dodaje: „§ 2. Wierni mają prawo, by przedstawić pasterzom Kościoła swoje potrzeby, zwłaszcza duchowe, jak również swoje życzenia. § 3. Stosownie do posiadanej wiedzy, kompetencji i zdolności, przysługuje im prawo, a niekiedy nawet obowiązek wyjawiania swego zdania świętym Pasterzom w sprawach dotyczących dobra Kościoła oraz – zachowując nienaruszalność wiary i obyczajów – szacunek wobec pasterzy, biorąc pod uwagę wspólny pożytek i godność osoby – podawania go do wiadomości innym wiernym”.
Istnieje wiele podstaw prawnych, które uzasadniają obowiązek posłuszeństwa osób duchownych . Sobór Watykański II naucza, że kapłańskie posłuszeństwo jest przesycone duchem współpracy i opiera się na uczestnictwie w posłudze biskupiej. Jego źródłem jest sakrament święceń i misja kanoniczna . Do zachowywania posłuszeństwa duchowni zobowiązani są na mocy przyjęcia święceń diakonatu i prezbiteratu, gdy w postawie klęczącej, każdy indywidualnie, wkładając złożone ręce w ręce biskupa, na pytanie „Czy mnie i moim następcom przyrzekasz cześć i posłuszeństwo?” odpowiada: „Przyrzekam” (promitto) . Obowiązek posłuszeństwa osób duchownych jest również skutkiem ich inkardynacji, czyli obligatoryjnej przynależności duchownego do określonego Kościoła partykularnego (kan. 368) lub prałatury personalnej (kan. 265) . Natomiast dyspozycja kodeksowa odnosząca się do zachowywania posłuszeństwa przez wyświęconych określona została w sposób następujący: „Duchowni mają szczególny obowiązek okazywania szacunku i posłuszeństwa Papieżowi oraz każdy własnemu ordynariuszowi” (kan. 273), czyli nie tylko biskupowi diecezjalnemu, ale również wikariuszom generalnym i biskupim oraz wszystkim tym, o których prawodawca traktuje w kan. 134 .

  1. Podmiot (adresat) posłuszeństwa

Zgodnie z wolą prawodawcy posłuszeństwo w Kościele katolickim, ukonstytuowanym i uporządkowanym na tym świecie jako społeczność, ma być okazywane Biskupowi Rzymu i biskupom trwającym we wspólnocie z Nim. Okazywanie ze czcią posłuszeństwa papieżowi wynika z władzy prymacjalnej Biskupa Rzymu w Kościele powszechnym. Papież, jako następca św. Piotra, posiada władzę najwyższą, pełną, bezpośrednią Władza ta obejmuje wszystkie Kościoły powierzone pasterskiej posłudze biskupów i może ją wykonywać zawsze w sposób nieskrępowany (kan. 331-335). Episkopat, jeden i niepodzielny, jawi się jako zjednoczony w jednym braterstwie wokół Piotra dla wypełniania misji głoszenia Ewangelii i pasterskiego zarządzania Kościołem, tak by rozwijał się on na całym świecie i, niezależnie od różnorodności czasu i miejsca, ciągle był wspólnotą apostolską . Jezus Chrystus, który stał się „posłuszny aż do śmierci – i to śmierci krzyżowej” [Flp 2, 8], On którego pokarmem była wola Ojca [por. J 4, 34], stale znajduje się przed oczami każdego biskupa jako najwyższy wzór posłuszeństwa, które stało się przyczyną naszego zbawienia [por. Rz 5, 19]. Dlatego „wzorując się na Chrystusie, biskup oddaje nieocenioną przysługę budowaniu jedności i komunii kościelnej, a poprzez swoje postępowanie pokazuje, że nikt w Kościele nie ma prawa rządzić drugimi, jeśli najpierw sam nie stanie się przykładem posłuszeństwa Słowu Boga i władzy Kościoła” .
Zobowiązanie katolików do okazywania szacunku i posłuszeństwa własnemu biskupowi wynika ze wspólnego źródła sakramentalnego i eklezjalnego. Ponadto osoby duchowne, poprzez udzielony im przez biskupa sakrament święceń oraz otrzymaną od niego misję kanoniczną, uczestniczą w posłudze biskupiej Ludowi Bożemu. Wady i zły przykład pasterzy nie powinny umniejszać szacunku, jaki im się należy z naszej strony, gdyż żadna wada nie umniejsza mocy sakramentu kapłaństwa . Więzi między biskupem i jego prezbiterium wzmacnia fakt inkardynacji duchownego do określonego Kościoła partykularnego. Relacja posłuszeństwa wobec własnego biskupa, ujęta w normie kodeksowej (kan. 212 § 1; 273), odnosi się także do osób zrównanych w prawie z władzą biskupa (kan. 381 § 2).
Św. Augustyn przypomniał, że ten, kto okazuje posłuszeństwo, zawsze pełni wolę Boga nie dlatego, że polecenie władzy jest bezwzględnie zgodne z wolą Bożą, ale dlatego, że jest wolą Boga, by okazywało się posłuszeństwo temu, kto stoi na czele wspólnoty . Natomiast papież Benedykt XVI w homilii wygłoszonej na początku swojej posługi Piotrowej stwierdził: „Prawdziwym programem moich rządów jest nie postępować według własnej woli ani nie realizować swoich idei, ale wsłuchiwać się wraz z całym Kościołem w słowo i wolę Chrystusa, poddawać się Jego przewodnictwu, tak aby to On sam prowadził Kościół w tej godzinie naszej historii” . Analiza wypowiedzi obydwu wielkich teologów Kościoła pozwala jednoznacznie stwierdzić, że sensem posłuszeństwa nie jest pełnienie własnej woli, lecz Bożej. Jednakże trzeba także mieć świadomość, iż posłuszeństwo przełożonemu nie zawsze odpowiada osobistym oczekiwaniom wolnego człowieka. Z drugiej jednak strony, uzależnienie wiary od osiąganych korzyści albo dostrzeganej racjonalności jest odrzuceniem jej nadprzyrodzonego charakteru . Dlatego władza, ze swej strony, powinna usilnie – z pomocą modlitwy, refleksji i rad innych – szukać tego, czego naprawdę chce Bóg. W przeciwnym razie przełożony zamiast reprezentować Boga, postawi siebie samego na Jego miejscu. W pełnieniu woli Bożej władza i posłuszeństwo nie są dwiema oddzielnymi albo przestawnymi rzeczywistościami, ale dwoma wymiarami tej samej rzeczywistości ewangelicznej, tej samej tajemnicy chrześcijańskiej; dwoma uzupełniającymi się sposobami uczestniczenia w tej samej ofierze Chrystusa. Władza i posłuszeństwo są uosobione w Jezusie. Stąd należy je postrzegać w bezpośredniej więzi z Nim i w rzeczywistej relacji wobec Niego .

  1. Rodzaje posłuszeństwa

Ze względu na zakres podmiotowy wyróżnia się posłuszeństwo: 1) wszystkich wiernych; 2) osób duchownych; 3) osób konsekrowanych zakonnych.

    1. Posłuszeństwo wszystkich wiernych

Posłuszeństwo wszystkich wiernych stanowi element określający ich relacje w odniesieniu do świętych Pasterzy, czyli Biskupa Rzymu, jako rządcy Kościoła powszechnego, i zwierzchników Kościołów partykularnych. Wierni zobowiązani są do posłuszeństwa w kwestiach wiary i dyscypliny kościelnej. Obowiązek ten opiera się na mandacie przekazanym przez Chrystusa Apostołom i ich następcom . Posłuszeństwo to, którego źródłem jest sakrament chrztu, nazywane jest „posłuszeństwem chrześcijańskim”. Jest ono inspirowane pragnieniem naśladowania Jezusa Chrystusa w Jego oddaniu dla prawdy. Dlatego ostateczną relacją tego posłuszeństwa jest prawda, a nie autorytet osoby, która ją głosi, a ostatecznym i najwyższym podmiotem posłuszeństwa – sam Bóg. „Jesteśmy dziećmi Bożymi i dlatego nie podlegamy żadnemu człowiekowi ani żadnemu stworzeniu. Dzieci Boże mogą podlegać tylko samemu Bogu” . Jednakże, jeśli On – Bóg – część swojej władzy przekaże osobie ludzkiej, wówczas – według Jego woli – musimy być posłuszni Bogu okazując posłuszeństwo również człowiekowi. Wszyscy wierzący chrześcijanie zobowiązani są do chrześcijańskiego posłuszeństwa. Dlatego, jak postanowił Sobór Watykański II, mają ochoczo stosować się do tego, co postanawiają wyświęceni pasterze, jako reprezentanci Chrystusa, jako nauczyciele i kierownicy w Kościele . Życie chrześcijańskie domaga się dziś od człowieka większej siły ducha i wymagania od siebie, choćby nawet inni już niczego nie oczekiwali . To zrozumiałe i oczywiste, że człowiek musi stawiać sobie wymagania, musi siebie samego codziennie pokonywać począwszy od naturalnego wymiaru życia ludzkiego. Tym bardziej jest to więc oczywiste i potrzebne w wymiarze duchowym . Zgodnie z nauczaniem papieża Pawła VI, życie „żąda gorliwości w zachowywaniu posłuszeństwa, które dziś jest nie mniej konieczne i trudne niż w przeszłości, i które jest godne większej nagrody, jeżeli rodzi się nie z naturalnych, lecz nadprzyrodzonych pobudek”. Papież dodał, że „ani dostosowanie się do pojęć świata, ani zaniechanie mądrej ascezy, której wymaga dążenie do doskonałości chrześcijańskiej, ani obojętność wobec rozluźnionych obyczajów współczesnych, ani odrzucenie powagi prawowitych i roztropnych przełożonych, ani opieszałość wobec zmiennych poglądów ludzi naszych czasów nie może w żadnym wypadku Kościoła wzmocnić, uczynić go zdolnym do przyjęcia darów Ducha Świętego: siły i męstwa. (…) wszystkie te dobra może Kościół uzyskać jedynie przez wolę życia zgodnie z łaską Bożą, wierność Ewangelii Chrystusowej i duchową spójnię między świętą hierarchią a członkami wspólnoty chrześcijańskiej” .

    1. Posłuszeństwo osób duchownych

              Według dyrektorium o posłudze i życiu prezbiterów przygotowanym przez Kongregację ds. Duchowieństwa w 1994 r., posłuszeństwo jest wartością kapłańską o pierwszorzędnym znaczeniu . Doprecyzowując to znaczenie ta sama Kongregacja w dyrektorium opublikowanym w 2013 r. stwierdziła: „Podporządkowanie hierarchiczne wymagane przez sakrament święceń, znajduje swoje wypełnienie eklezjologiczno-strukturalne w odniesieniu do własnego biskupa i papieża, który posiada prymat (principatus) władzy zwyczajnej nad każdym Kościołem partykularnym” . Z kolei Kongregacja ds. Biskupów w dyrektorium o pasterskiej posłudze biskupów z 2004 r. postanowiła: „Praktykowanie posłuszeństwa staje się tym łatwiejsze i wcale nie zostaje osłabione, jeśli biskup – o ile to jest możliwe i zawsze z zachowaniem sprawiedliwości i miłości – wskazuje zainteresowanym na motywy swoich decyzji. Jednakową troską i uwagą biskup winien otaczać każdego z prezbiterów, ponieważ wszyscy kapłani, niezależnie od zdolności i umiejętności, w jednakowym stopniu są na służbie Pana i są członkami tego samego prezbiterium” (AS 76). Ułatwieniem realizacji posłuszeństwa względem przełożonego jest więc także postawa samego biskupa, który w sprawowaniu władzy rządzenia ma kierować się motywami obiektywnymi, a nie swoimi subiektywnymi upodobaniami. J. Woroniecki wymienił m.in. acceptatio personarum, faworyzowanie, protekcjonizm, czy nepotyzm, jako te czynniki, które mogą wpływać na błędnie podejmowane decyzje przez przełożonego, a więc przeważanie czynników subiektywnych nad obiektywnymi, które w konsekwencji uniemożliwiają właściwe wypełnianie obowiązku posłuszeństwa . Autor ten podkreślał, że „nie o równość przeto idzie w życiu społecznym, ale o równomierność i dwa są kryteria obiektywne, na których winna się ona opierać. Jedno, po potrzeby jednostek, ich siły i niedomagania (…). Drugim kryterium to dobro wspólne, które nieraz może wymagać, aby jakaś jednostka oddająca się intensywnej jakiejś pracy otrzymała w tym celu pewne ułatwienia i została z niektórych innych obowiązków zwolniona” . Dlatego właśnie „biskup powinien wspierać ducha inicjatywy swoich kapłanów, unikając tego, aby posłuszeństwo pojmowane było na sposób bierny i nieodpowiedzialny. Winien starać się o to, aby każdy dawał z siebie najlepszą cząstkę i dawał samego siebie z wielkodusznością, poprzez ofiarowanie swych zdolności na służbę Bogu i Kościołowi, z dojrzałością synów Bożych” (AS 76).

    1. Posłuszeństwo osób konsekrowanych zakonnych

              Z ustanowienia Bożego są w Kościele święci szafarze, czyli duchowni oraz wierni świeccy (kan. 207 § 1). Natomiast spośród jednych i drugich wywodzi się stan wiernych, którzy profesją rad ewangelicznych, przez śluby lub inne święte więzy, przez Kościół uznane lub zatwierdzone, w sposób szczególny poświęcają się Bogu (kan. 207 § 2). Jest to stan życia konsekrowanego, który nie należy do struktury hierarchicznej Kościoła, ale wynika z akceptacji charyzmatu danego przez Ducha Świętego i należy do życia i świętości Kościoła (LG 43; kan. 207 § 2) .
Posłuszeństwo osób konsekrowanych zakonnych było już przedmiotem pogłębionej refleksji teologicznej i kanonicznej podczas Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej pt. Ewangeliczna rada posłuszeństwa w życiu konsekrowanym zakonnym a wolność osoby, która odbyła się w 2009 r. w Warszawie . Rozważania podjęte podczas tego wydarzenia obejmowały również najnowsze regulacje Stolicy Apostolskiej w tej materii, tj. instrukcję Kongregacji Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego Posługa władzy i posłuszeństwo z dnia 5 maja 2008 r. Stąd też analiza podjęta w niniejszym artykule nie jest skoncentrowana na posłuszeństwie osób zakonnych, niemniej wskazać należy, iż obowiązek ten w odniesieniu do osób konsekrowanych zakonnych istnieje w ścisłym i w szerszym znaczeniu, tj. z dwóch racji: na mocy ślubu posłuszeństwa (kan. 601) oraz na mocy cnoty posłuszeństwa . Posłuszeństwo sensu stricto, czyli na mocy ślubu, obowiązuje osoby konsekrowane zakonne wobec Biskupa Rzymu, jako najwyższego przełożonego dla wszystkich (kan. 590) , oraz wobec przełożonych zakonnych, zgodnie z prawem własnym poszczególnych instytutów. Natomiast posłuszeństwo sensu largo, a więc na mocy cnoty, obowiązuje je wobec najwyższej władzy kościelnej, a także wobec biskupów (kan. 678 § 1) , w zakresie spraw należących do ich kompetencji .

  1. Zakres posłuszeństwa

Według św. Tomasza „(…) przedmiotem posłuszeństwa jest rozkaz, którego źródłem jest cudza wola”, ale – jak kontynuuje Akwinata – „człowiek bezwzględnie podlega Bogu we wszystkim, zarówno w sprawach wewnętrznych, jak i zewnętrznych, wobec czego we wszystkim winien być Mu posłuszny. Podwładni zaś nie podlegają przełożonym we wszystkim, lecz tylko w odniesieniu do jawnych określonych spraw. Otóż ze względu na te sprawy przełożeni są pośrednikami między Bogiem a podwładnymi. W innych zaś sprawach wszyscy bezpośrednio podlegają Bogu, który jest ich nauczycielem poprzez prawo natury oraz prawo spisane” . Człowiek posłuszny wie, że łaska, która skłania do posłuszeństwa nie niszczy natury, ale na niej buduje. Dlatego też, dobrze zrozumiane posłuszeństwo nie może być przeciwne ani indywidualnemu udoskonaleniu się, ani rozwojowi pełnej osobowości. Posłuszeństwo jest niedoskonałe, jeżeli spełniono rozkaz tylko materialnie według brzmienia słów, a pełne, gdy wykonano go według intencji rozkazującego. Słuchamy przełożonego, zwierzchnika, nie jako człowieka, bo to nie byłoby wiele warte, ale słuchamy człowieka dla Boga, którego on jako piastujący władzę zastępuje .
Zakres posłuszeństwa w pełni oddaje Sobór Watykański II pouczając wiernych o obowiązku zgadzania się z biskupami w sprawach wiary i moralności. „Pobożną uległość wiary i rozumu w sposób szczególny należy okazywać autentycznemu urzędowi nauczycielskiemu Biskupa Rzymu nawet wtedy, gdy nie przemawia on ex cathedra; należy mianowicie ze czcią uznawać jego najwyższy urząd nauczycielski i do orzeczeń przez niego wypowiedzianych stosować się szczerze, zgodnie z jego myślą i wolą, która ujawnia się szczególnie przez charakter dokumentów bądź przez częste podawanie tej samej nauki, bądź przez sam sposób jej wyrażania. Chociaż poszczególni biskupi nie posiadają szczególnego prawa nieomylności, to jednak głoszą oni nieomylnie naukę Chrystusa wówczas, gdy nawet będąc rozproszeni po świecie, ale z zachowaniem więzów komunii między sobą i z Następcą Piotra, nauczając autentycznie o sprawach wiary i moralności, dochodzą wspólnie do przekonania, że jakieś zdanie powinno być definitywnie uznane. A zachodzi to w sposób bardziej oczywisty wtedy, gdy zebrani na soborze powszechnym są dla całego Kościoła nauczycielami i sędziami w sprawach wiary i moralności, i orzeczenia ich należy przyjąć z posłuszeństwem wiary” (LG 25).
Z fragmentów soborowej konstytucji dogmatycznej o Kościele, które zostały przez prawodawcę włączone do KPK/83, należy wywnioskować, że obowiązek posłuszeństwa dotyczy przyjmowania prawd wiary i zasad moralności głoszonych przez biskupów jako mandatariuszy Magisterium Kościoła. Stąd też posłuszeństwo może być absolutne, kiedy odnosi się do autentycznego i definitywnego nauczania w zakresie wiary i moralności (kan. 749-750) , a także religijne, czyli odnoszące się do nauczania autentycznego, ale nie definitywnego (kan. 752-753) . Obowiązek posłuszeństwa obejmuje także posłuszeństwo w zachowywaniu dyscypliny kościelnej . Nazywane jest ono posłuszeństwem kanonicznym, tzn. ograniczonym do spraw, które uregulowane zostały przepisami prawa powszechnego i partykularnego (kan. 754) . Według K. Lüdicke prawo w Kościele ukazywane jest jako podporządkowanie, ale kiedy zostaje ono niewłaściwie zrozumiane – nie współuczestniczy w posłuszeństwie. Kanonista ten tłumaczy, że posłuszeństwo ma tym większe znaczenie, im bardziej definiowane jest w prawie. Tym samym, w prawie kanonicznym zakres i granice posłuszeństwa określane są również poprzez karny zespół okoliczności faktycznych (por. kan. 1371, 2º) .
Przedmiot posłuszeństwa kanonicznego nie obejmuje spraw życia osobistego wszystkich wiernych, zgodnie z prawem do własnej intymności (kan. 220), czyli należnej każdemu człowiekowi prywatnej autonomii, a także obowiązków względem władzy państwowej, o ile nie są one przedmiotem prawa kanonicznego . Papieska Rada Tekstów Prawnych doprecyzowała m.in., że posłuszeństwo duchownych ograniczone jest do zakresu przepisów, które prezbiter musi wykonać w sprawowaniu swojego urzędu i nie jest ono porównywalne do typu posłuszeństwa, które ma zastosowanie między pracodawcą a pracownikiem .

Zakończenie
Prawodawca w podstawowym kanonie, nakładającym obowiązek uznania przez wszystkich wiernych zwierzchnictwa kościelnego polegającego na chrześcijańskim posłuszeństwie, uznającym wartości nadprzyrodzone, jednocześnie podkreśla wolność człowieka i prawo do petycji, do przedstawiania pasterzom Kościoła swoich potrzeb, nie tylko duchowych, ale również życzeń (kan. 212 § 2). Prawdziwe posłuszeństwo Bogu, Biskupowi Rzymu i biskupom będącym w łączności z Nim nie powinno uczyć bierności, zwalniać z myślenia czy odpowiedzialności, ale uaktywniać człowieka w życiu publicznym na forum kościelnym, państwowym i samorządowym. Każdy człowiek, jako istota rozumna i wolna, zobowiązany jest szukać prawdy dotyczącej Boga i Jego Kościoła, a poznaną – zgodnie z własnym sumieniem – ma obowiązek i prawo, z mocy prawa Bożego, przyjąć i zachowywać (kan. 748). Na forum publicznym zobowiązany jest i uprawniony do współpracy w tym, aby Chrystusowa Ewangelia dotarła do wszystkich ludzi każdego czasu i całego świata (kan. 211). Ponadto, stosownie do posiadanej wiedzy, kompetencji i zdolności, przysługuje mu obowiązek i prawo wypowiadania swojego zdania świętym pasterzom w sprawach dotyczących dobra Kościoła przy zachowaniu nienaruszalności wiary i obyczajów, szacunku wobec pasterzy, uwzględniając wspólny pożytek i godność osoby ludzkiej (kan. 212 § 3).
Każdy wierny, w życiu publicznym wypełniając wolę Bożą, powinien być mężny i mocny, nie powinien się bać ani lękać [Joz 1, 9], a jednocześnie być pokornym sługą Prawdy i sprawiedliwości. Męstwo usuwa niewolniczy strach przed utratą władzy czy intrygami nieprawych ludzi. Prawda wyzwala od uwarunkowań natury ściśle politycznej, od ulegania wpływom fałszywych pochlebców i zaślepionych przeciwników. Sprawiedliwość, złączona z miłosierdziem, pozwala zaprowadzić spokój i ład moralny oraz gwarantuje ich trwanie bez względu na koniunkturę polityczną. Pozwala człowiekowi dorastać do pełni człowieczeństwa, jaką jest świętość. Świętość przynosi owoce we wszystkich dziedzinach życia. Świętość jednej osoby promieniuje i przemienia cały Kościół, a także ulepsza życie wspólnot: społecznych, politycznych… Święty miłujący Boga i człowieka czuje się zobowiązany i ma do tego prawo, by oceniać polityczne wydarzenia i decyzje ludzi rządzących w państwie i w Kościele. Czyni to w sposób absolutnie wolny i odpowiedzialny, umocniony i oświecony intensywnym kontaktem z Bogiem. Jeśli jest zaangażowany w działalność polityczną wówczas w sposób nawet „politycznie niepoprawny” głosi Prawdę w każdej sytuacji i odważnie broni wartości ewangelicznych. Taki człowiek każde wydarzenie historii ocenia według praw rządzących historią zbawienia. Współczesny świat, zdeterminowany przez prawa rynku i zdominowany przez laicką mentalność, bardzo potrzebuje duchowego wymiaru oraz chrześcijańskiej wizji świata i osoby ludzkiej , a przede wszystkim chrześcijańskiej wizji posłuszeństwa. Chrześcijanin posłuszny Trójjedynemu Bogu i Kościołowi, na mocy sakramentu chrztu i bierzmowania, zobowiązany jest słowem i czynem świadczyć o Chrystusie oraz szerzyć wiary i jej bronić (kan. 879). Posłuszeństwo dodaje człowiekowi odwagi nawet w obliczu największych trudności, ponieważ czuje on przy sobie obecność Boga i znajduje w Nim schronienie, pogodę ducha i pokój. Jednocześnie uzdalnia go do tworzenia historii według planu Bożego (AS 36).

 

Ks. dr hab. Mirosław Sitarz, prof. KUL – kierownik Katedry Kościelnego Prawa Publicznego i Konstytucyjnego KUL, Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin.
Treść artykułu jest poszerzoną wersją referatu wygłoszonego na Międzynarodowej Konferencji Naukowej Kanonistów: Przynależność do Kościoła a uczestnictwo wiernych w życiu publicznym, Kielce, 5-7 września 2013r. Tekst został już opublikowany w: Przynależność do Kościoła a uczestnictwo wiernych w  życiu publicznym, red. J. Krukowski, M. Sitarz, B. Pieron, Lublin,2014, s. 91-109: The obligation of the faithful to remain in obedience to the Roman Pontiff and the bishops in communion with him (cann. 204 & 205). An outline, „Teka Komisji Prawniczej. Polska Akademia Nauk Oddział w Lublinie” t. VI (2013), s. 140-151; Obowiązek posłuszeństwa papieżowi oraz własnemu ordynariuszowi. Zarys problematyki, „Zamojski Informator Diecezjalny” XXII (2013), nr 4, s. 109-123.

Paolo PP. VI, Udienza generale L’autorità della Chiesa è pastorale, 14 VII 1965, w: „Insegnamenti di Paolo VI” 3 (1695), p. 983-986; tekst polski w: Paweł VI, Trwajcie mocni w wierze, oprac. M. Bednarz, tł. L. Paluch, Kraków 1970, s. 188-189.

Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 25 I 1983, AAS 75 (1983), pars II, p. 1-317; tekst polski: Kodeks Prawa Kanonicznego, przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu, Poznań 1984 (dalej: KPK/83).

A. Derdziuk, Posłuszeństwo, w: Encyklopedia Katolicka, t. XVI, kol. 52.

Congregazione per gli Istituti di Vita Consacrata e le Società di Vita Apostolica, Istruzione Il servizio dell’autorità e l’obbedienza, 11 V 2008, Liberia Editrice Vaticana 2008; tekst polski w: Kongregacja Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego, Instrukcja posługa władzy i posłuszeństwo Faciem tuam, Domine, requiram, Poznań 2008, nr 5 [dalej skrót: Faciem tuam].

Por. M. Sitarz, Posłuszeństwo, w: Słownik prawa kanonicznego, Warszawa 2004, kol. 132.

L. M. Örsy, Otwarcie się na Ducha. Życie zakonne po Vaticanum, tł. T. Marcinkowska, Warszawa 1976, s. 93-94.

M. Żurowski, Normy ogólne prawa osobowego. O duchowieństwie w ogólności, Warszawa 1968, s. 153.

Catechismus Catholicae Ecclesiae, Liberia Editrice Vaticana 1997; tekst polski w: Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznań 20122.

J. Mastej, Posłuszeństwo wiary, EK t. XVI, kol. 57.

Örsy, Otwarcie się na Ducha, s. 94.

S. Bernardus Claraevallensis, Episola CXC seu Tractatus de erroribus Abelardi, cap. VIII, 21, PL 182, 1070b; Faciem tuam, nr 5.

J. Mastej, Elementy teologii wiary w świetle listu apostolskiego „motu proprio” Porta fidei Benedykta XVI, w: Rok wiary – rok odnowy, red. K. Kaucha, A. Pietrzak, W. Rebeta, Lublin 2013, s. 49.

A. Derdziuk, Posłuszeństwo przełożonych, Kraków 2008, s. 20.

Oboedientia, -ae – 1) posłuszeństwo, uległość (iungere pedem oboedientiae – podporządkować się, o. canonica – posłuszeństwo kanoniczne należne przełożonemu duchownemu, littera oboedientiae – list wzywający do posłuszeństwa, dare oboedientiam – oświadczyć posłuszeństwo, sub virtute sanctae oboedientiae – z mocy posłuszeństwa); 2) Śr.: powinności na rzecz pana feudalnego; 3) poddaństwo chłopów wobec pana wsi; 4) Śr.: ziemia posiadana na prawie lennym; 5) przysięga posłuszeństwa składana papieżowi.

Oboediens, -ntis – posłuszny, uległy, chętny, podatny, oboediens iuri – posłuszny prawu.

Obsequio, -are – być posłusznym komuś.

Obsequium, -ii – 1) uległość, posłuszeństwo (in obsequio esse – być posłusznym, colere obsequium – okazywać posłuszeństwo); 2) posłuszeństwo wobec rodziców i patronów; 3) służba (obsequio suspicere – przyjąć do służby, in alicuius obsequio esse – być u kogoś na służbie, o. servitutis s. o. servile – służba niewolników); 4) posługa; 5) przysługa; 6) urząd; 7) poświęcenie się; 8) objaw czci.

Obtempero, -are – 1) być posłusznym, ulegać, słuchać; 2) mieć wzgląd na coś, liczyć się z czymś; 3) obtemperando alicui rei – nie chcąc dopuścić do czegoś; 4) obtemperare insultibus – poddać się, ulec; 5) wykonać wolę testatora.

KKK: 143; 144; 145; 148; 156; 475; 494 (x2); 511 (x2); 532 (x2); 539; 576; 615 (x2); 623; 852; 891; 908; 915; 944; 1009; 1011; 1125; 1204; 1567 (x2); 1831; 1850; 1871; 1897; 1900; 1930; 1991; 2087; 2098; 2135; 2216; 2217; 2242; 2251; 2313; 2340; 2606; 2716; 2825.

H. Stawniak, Inkardynacja w misji Kościoła w porządku prawnym Kościoła łacińskiego, Warszawa 2013, s. 289.

Sacrosanctum Concilium Oecumenicum Vaticanum II, Decretum de presbyterorum ministerio et vita Presbyterorum ordinis, 7 XII 1965, AAS 58 (1966), p. 991-1024; tekst polski w: Sobór Watykański II, Konstytucje, dekrety, deklaracje, Poznań 2002, s. 478-507, nr 7.

Jest to pytanie kierowane do kandydatów do święceń przez ich ordynariusza. Natomiast, jeśli biskup nie jest ordynariuszem przyjmującego święcenia pyta go: „Czy swojemu ordynariuszowi przyrzekasz cześć i posłuszeństwo?” W sytuacji, gdy kandydat jest zakonnikiem otrzymuje pytanie: „Czy biskupowi diecezjalnemu i swojemu prawnie ustanowionemu przełożonemu przyrzekasz cześć i posłuszeństwo?”, zob. Pontificale Romanum ex decreto Sacrosancti Concilii Vaticani II renovatum auctoritate Pauli PP. VI editum Ioannis Pauli PP. II cura recognitum De Ordinatione episcope, presbyterorum et diaconorum, edition typical altera, Typis Polyglottis Vaticanis 1990; tekst polski w: Pontyfikał Rzymski odnowiony zgodnie z postanowieniem Świętego Soboru Powszechnego Watykańskiego II, wydany z upoważnienia papieża Pawła VI, poprawiony staraniem papieża Jana Pawła II, Obrzędy święceń biskupa, prezbiterów i diakonów, wydanie drugie wzorcowe, Katowice 1999, nr 125, 201, 200A, 201A.

Zob. B. Zubert, Inkardynacja – ekskardynacja, EK t. VII, kol. 224.

„Kan. 265 – Każdy duchowny powinien być inkardynowany do jakiegoś Kościoła partykularnego albo do prałatury personalnej, albo do jakiegoś instytutu życia konsekrowanego lub do jakiegoś stowarzyszenia, które posiada tę zdolność, tak że nie może być duchownych nikomu nie podlegających czyli tułaczy”.

„Kan. 134 – § 1. Pod nazwą ordynariusz rozumiani są w prawie, oprócz Biskupa Rzymskiego, biskupi diecezjalni oraz inni, którzy – choćby tylko czasowo – są przełożonymi Kościoła partykularnego lub wspólnoty do niego przyrównanej zgodnie z przepisem kan. 368, jak również ci, którzy w nich posiadają ogólną wykonawczą władzę zwyczajną, mianowicie wikariusze generalni i biskupi, a także – dla własnych członków – wyżsi przełożeni kleryckich instytutów zakonnych na prawie papieskim i kleryckich stowarzyszeń życia apostolskiego na prawie papieskim, którzy posiadają przynajmniej zwyczajną władzę wykonawczą. § 2. Pod nazwą ordynariusz miejsca rozumiani są wszyscy wyliczenie w § 1, z wyjątkiem przełożonych instytutów zakonnych i stowarzyszeń życia apostolskiego”.

Congregazione per i Vescovi, Direttorio per il ministero pastorale dei vescovi Apostolorum successores, 22 II 2004, Libreria Editrice Vaticana 2004 (dalej: AS); tekst polski w: Ustrój hierarchiczny Kościoła. Wybór źródeł, red. W. Kacprzyk, M. Sitarz, Lublin 2006, s. 517-711, nr 11.

Sacrosanctum Concilium Oecumenicum Vaticanum II, Constitutio dogmatica de Divina revelatione Dei Verbum, 18 XI 1965, AAS 58 (1966), p. 821-836; tekst polski w: Sobór Watykański II, Konstytucje, dekrety, deklaracje, Poznań 2002, s. 350-363, nr 10; Ioannes Paulus PP. II, Adhortatio apostolica post-synodalis de episcopo ministro Evangelii Iesu Christi pro mundi spe Pastores gregis, 16 X 2003, AAS 96 (2004), p. 826-924; tekst polski w: Ustrój hierarchiczny Kościoła. Wybór źródeł, red. W. Kacprzyk, M. Sitarz, Lublin 2006, s. 310-400, nr 19; AS 43.

Św. Katarzyna ze Sieny, Miasto duszy. Listy o Bogu i polityce, tł. i oprac. L. Grygiel, Poznań 2001, s. 90.

S. Aurelius Augustinus, Enarratio in Psalmum LXX. Sermo I. De prima parte Psalmi, 2, PL 36, 875.

Benedictus PP. XVI, Homilia in celebratione Initii Ministerii Petrini, 24 IV 2005, AAS 97 (2005), p. 709; tekst polski: Benedykt XVI, Wsłuchiwać się z całym Kościołem w słowo i wolę Chrystusa, OsRomPol 6 (274) 2005, s. 10.

Derdziuk, Posłuszeństwo przełożonych, s. 20.

Faciem tuam, nr 12. Zob. także: Örsy, Otwarcie się na Ducha, s. 115.

J. Krukowski, Obowiązki i uprawnienia wszystkich wiernych chrześcijan, w: Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego. Księga II. Lud Boży. Część I. Wierni chrześcijanie. Część II. Ustrój hierarchiczny Kościoła, red. J. Krukowski, t. II/1, Poznań 2005, s. 28.

Örsy, Otwarcie się na Ducha, s. 95.

Sacrosanctum Concilium Oecumenicum Vaticanum II, Constitutio dogmatica de Ecclesia Lumen Gentium, 21 XI 1964, AAS 57 (1965), p. 5-67 (dalej: LG); tekst polski w: Sobór Watykański II, Konstytucje, dekrety, deklaracje, Poznań 2002, s. 104-166, nr 37.

Por. Ioannes Paulus PP. II, Itinera apostolica ex habitis dum Summus Pontifex Poloniam peregrat delectae allocutiones: Cestochoviae, ad iuventam habita, 18 VI 1983 [Jan Paweł II, Apel Jasnogórski. Rozważanie wygłoszone do młodzieży, Częstochowa, 18 czerwca 1983 r.], AAS 75 (1983), pars I, p. 923-928, nr 5.

Derdziuk, Posłuszeństwo przełożonych, s. 21.

Paulus PP. VI, Litterae encyclicae quibus viis Catholicam Ecclesiam in praesenti munus suum exsequi oporteat Ecclesiam suam, 6 VIII 1964, AAS 56 (1964), p. 609-659; tekst polski: Paweł VI, Encyklika o drogach którymi Kościół katolicki powinien kroczyć w dobie obecnej przy pełnieniu swojej misji (Ecclesiam suam), Paris 1967, s. 76, nr 51.

Congregazione per il Clero, Direttorio per il Ministero e la Vita dei Presbiteri Tota Ecclesia, 31 I 1994, Libreria Editrice Vaticana 1994; tekst polski: Kongregacja ds. Duchowieństwa, Dyrektorium o posłudze i życiu kapłanów, Poznań 2003, nr 61.

Tenże, Direttorio per il Ministero e la Vita dei Presbiteri. Nuova edizione, Libreria Editrice Vaticana 2013; tekst polski: Kongregacja ds. Duchowieństwa, Dyrektorium o posłudze i życiu prezbiterów, Kraków 2013, nr 57.

J. Woroniecki, Posłuszeństwo a przełożeństwo, Warszawa 19392, s. 20.

Tamże, s. 20-21.

J. Krukowski, Wierni chrześcijanie, w: Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. II/1, s. 21-22. Papież Jan Paweł II podkreślał jednak, że „wizja Kościoła złożonego wyłącznie z szafarzy i z wiernych świeckich nie odpowiada zamiarom jego Boskiego Założyciela, jakie możemy odczytać z Ewangelii i z innych pism Nowego Testamentu”, Ioannes Paulus PP. II, Adhortatio Apostolica Postsynodalis de vita consecrata eiusque missione in Ecclesia ac mundo Vita consecrata, 25 III 1996, AAS 88 (1996), p. 377-486; tekst polski: Jan Paweł II, Posynodalna adhortacja apostolska «Vita consecrata» Ojca Świętego Jana Pawła II do biskupów i duchowieństwa, do zakonów i zgromadzeń zakonnych, do stowarzyszeń życia apostolskiego, do instytutów świeckich oraz do wszystkich wiernych o życiu konsekrowanym i jego misji w Kościele i w świecie, Wrocław 1999, nr 29.

Zob. Ewangeliczna rada posłuszeństwa w życiu konsekrowanym zakonnym a wolność osoby. Materiały z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej. UKSW Warszawa 21 października 2009, red. W. Kiwior, J. Krajczyński, H. Stawniak, Warszawa 2010, ss. 126 +5 nlb.

E. Gambari, Życie zakonne po Soborze Watykańskim II, Kraków 1998, s. 388-389.

  „Kan. 590 – § 1. Ponieważ instytuty życia konsekrowanego są w sposób specjalny poświęcone na służbę Bogu i całemu Kościołowi, stąd ze szczególnej racji podlegają najwyższej władzy kościelnej. § 2. Każdy członek obowiązany jest okazywać uległość Papieżowi jako swemu najwyższemu przełożonemu, również z racji świętych więzów posłuszeństwa”.

„Kan. 678 – § 1. W sprawach, które dotyczą duszpasterstwa, publicznego wykonywania kultu Bożego oraz innych dzieł apostolskich, zakonnicy podlegają władzy biskupów, którym winni okazać uległe posłuszeństwo i szacunek”.

Gambari, Życie zakonne po Soborze Watykańskim II, s. 389. Zob. także: W. Kiwior, Posłuszeństwo zakonne papieżowi i biskupowi diecezjalnemu, w: Ewangeliczna rada posłuszeństwa w życiu konsekrowanym zakonnym a wolność osoby. Materiały z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej. UKSW Warszawa 21 października 2009, red. W. Kiwior, J. Krajczyński, H. Stawniak, Warszawa 2010, s. 45-46.

Summae Theologiae II-IIae, q. 104, a. 2 i a. 5.

Paulus PP. VI, Allocutio ad E.mos Patres Cardinales et ad Consultores Pontificii Consilii Codici Iuris Canonici recognoscendo, 20 XI 1965, AAS 57 (1965), p. 985-989; tekst polski za: Żurowski, Normy ogólne prawa osobowego, s. 154-155.

„Kan. 749 – § 1. Nieomylnością w nauczaniu, na mocy swego urzędu, cieszy się Biskup Rzymski, kiedy jako najwyższy Pasterz i Nauczyciel wszystkich wiernych, którego zadaniem jest utwierdzać braci w wierze, w sposób definitywny głosi obowiązującą naukę w sprawach wiary i obyczajów. § 2. Nieomylnością w nauczaniu cieszy się również Kolegium Biskupów, kiedy biskupi wypełniają urząd nauczycielski zebrani na soborze powszechnym, gdy jako nauczyciele i sędziowie wiary i moralności ogłaszają w sposób definitywny całemu Kościołowi naukę którą należy wyznawać w sprawach wiary i obyczajów; albo kiedy rozproszeni po świecie, zachowując węzeł wspólnoty między sobą i z następcą Piotra, nauczając razem z tymże Biskupem Rzymskim autentycznie w sprawach wiary i moralności, wyrażają jednomyślność, że coś należy przyjąć jako definitywnie obowiązujące. § 3. Tylko wtedy należy uznać jakąś naukę za nieomylnie określoną, gdy to zostało wyraźnie stwierdzone”.
„Kan. 750 – § 1. Wiarą boską i katolicką należy wierzyć w to wszystko, co jest zawarte w słowie Bożym, spisanym lub przekazanym, a więc w jednym depozycie wiary powierzonym Kościołowi, i co równocześnie jako przez Boga objawione podaje do wierzenia Nauczycielski Urząd Kościoła, czy to w uroczystym orzeczeniu, czy też w zwyczajnym i powszechnym nauczaniu; co mianowicie ujawnia się we wspólnym uznaniu wiernych pod kierownictwem świętego Urzędu Nauczycielskiego. Wszyscy więc obowiązani są unikać doktryn temu przeciwnych. § 2. Ponadto należy bez zastrzeżeń przyjąć i zachowywać również wszystkie i poszczególne prawdy dotyczące wiary i obyczajów, które Magisterium Kościoła ogłasza w sposób ostateczny, to znaczy te, które są wymagane, aby gorliwie strzec i wiernie przekazywać sam depozyt wiary; kto zatem odrzuca te prawdy, które należy przyjąć w sposób definitywny, sprzeciwia się nauczaniu Kościoła katolickiego”, szerzej zob. Ioannes Paulus PP. II, Litterae apostolicae motu proprio datae quibus normae quaedam inseruntur in Codice Iuris Canonici et in Codice Canonum Ecclesiarum Orientalium Ad tuendam fidem, 18 V 1998, AAS 90 (1998), p. 457-461; tekst polski: OsRomPol 10 (206) 1998, s. 13-15, nr 4.

„Kan. 752 – Wprawdzie nie akt wiary, niemniej jednak religijne posłuszeństwo rozumu i woli należy okazywać nauce, którą głosi Papież lub Kolegium Biskupów w sprawach wiary i obyczajów, gdy sprawują autentyczne nauczanie, chociaż nie zamierzają przedstawić jej w sposób definitywny. Stąd wierni powinni starać się unikać wszystkiego, co się z tą nauką nie zgadza”.
„Kan. 753 –  Chociaż biskupi, pozostający we wspólnocie z głową Kolegium i członkami, czy to pojedynczy, czy też zebrani na Konferencjach Episkopatu lub na synodach partykularnych nie posiadają nieomylności w nauczaniu, są jednak w odniesieniu do wiernych powierzonych ich trosce autentycznymi nauczycielami i mistrzami wiary. Temu autentycznemu przepowiadaniu swoich biskupów wierni obowiązani są okazać religijne posłuszeństwo”.

P. Skonieczny, Posłuszeństwo. III. W Prawie kanonicznym, EK t. XVI, kol. 55-56.

„Kan. 754 – Wszyscy wierni mają obowiązek zachowywać konstytucje i dekrety, które prawowita władza kościelna wydaje w celu przedstawienia nauki i napiętnowania błędnych opinii. Odnosi się to w sposób szczególny do aktów wydawanych przez Biskupa Rzymskiego lub Kolegium Biskupów”.

K. Lüdicke, Zur Gehorsamsbindung der Diözesanbischöfe, w: Valeat aequitas. Księga pamiątkowa ofiarowana Księdzu Profesorowi Remigiuszowi Sobańskiemu, red. M. Pazdan, Katowice 2000, s. 265-266, 267.

J. Krukowski, Obowiązki i uprawnienia duchownych, w: Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. II/1, s. 94. Szerzej zob. W. Kacprzyk, Prawo do prywatności w prawie kanonicznym i w prawie polskim, Lublin 2008.

Pontificio Consilio per i Testi Legislativi, Nota explicativa Elementi per configurare l’ambito di responsabilità canonica del Vescovo diocesano nei riguardi dei presbiteri incardinati nelle propria diocese e che esercitano nella medesima il loro ministero, 12 II 2004, „Communicationes” 36 (2004), n. 1, p. 33, I.

Św. Katarzyna ze Sieny, Miasto duszy. Listy o Bogu i polityce, s. 16-19.

Rada do spraw Osób Konsekrowanych

Członkowie z urzędu: 

  • Przewodniczący - 
    ks. dr Zbigniew Krzyszowski, 
    wikariusz biskupi do spraw zakonnych, 
    tel. 14-62-67-533; 
    email: zakony@diecezja.tarnow.pl
  • Referentka diecezjalna 
    s. Mária Haščáková SBDNP
    e-mail: sestramariah@gmail.com
  • Zastępczyni Referentki diecezjalnej: 
    S. Margarita (Małgorzata Maria) Bocian CSIC

Członkowie z nominacji:

  • Ks. dr Jan Siedlarz
  • P. Jolanta Szpilarewicz INMK

Członkowie z wyboru:

  • S. Kinga Czaja CMBB
  • S. Ubalda Madej CSSF
  • O. Sylwester Skiba O.Cist.
  • O. Maciej Fryzowicz OFM

Pomoc dla zakonów klauzurowych

Z wdzięcznością i troską myślimy o wszystkich osobach konsekrowanych, ale w szczególny sposób obejmujemy sercem siostry z trzech zakonów klauzurowych naszej diecezji: siostry karmelitanki z Tarnowa, klaryski ze Starego Sącza oraz bernardynki-franciszkanki z Zakliczyna – Kończysk. To właśnie one poprzez swoją trwającą dzień i noc modlitwę i bezgraniczne oddanie się Chrystusowi tworzą dla nas wszystkich wielkie zaplecze duchowe i przestrzeń wielorakiego dobra. Swoim trwaniem przed Bogiem i cichą modlitwą w naszych intencjach (modlitewne SOS) zdają się z pokorą powtarzać swoim codziennym życiem słowa św. Piotra: „Nie mam srebra ani złota, ale co mam, to ci daję...” (por. Dz 3,6). To właśnie siostry klauzurowe przez swoje ubogie życie i żarliwą modlitwę wypraszają nam u Boga wielkie dobro, które jest cenniejsze od wielu bogactw tego świata. Do pomocy siostrom klauzurowym zachęca nas papież Benedykt XVI, mówiąc: „W szczególny sposób kładę wam na serce losy zakonów kontemplacyjnych. Ich obecność w diecezji, ich modlitwa i wyrzeczenia niech zawsze będą dla was oparciem i pomocą. Z waszej zaś strony starajcie się wychodzić naprzeciw ich potrzebom, również tym materialnym.” Siostry klauzurowe pozostają przez całe życie w klasztorze, nie mają stałych źródeł utrzymania i są zdane na Bożą Opatrzność oraz ludzką życzliwość i pomoc, również naszą. Wszystkim, którzy drobnym nawet gestem życzliwości, ofiarą czy modlitwą, pomogą siostrom klauzurowym twórczo wypełniać swoje posłannictwo, składam serdeczne „Bóg zapłać” i z serca błogosławię. Wiktor Skworc - Biskup Tarnowski

Jeśli chcesz pomóc…